Qubadlının mədəni irsi Azərbaycanın tarixi yaddaşının, milli-mənəvi dəyərlərinin və regional kimliyinin mühüm tərkib hissəsidir.

Rayonun tarixi keçmişi, ənənələri, yaşayış məskənləri və təbii-coğrafi mühiti burada formalaşmış özünəməxsus mədəni həyatın əsasını təşkil edir. Qubadlının 25 oktyabr 2020-ci ildə işğaldan azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm tarixi mərhələ olmaqla yanaşı, milli irsin qorunması üçün də yeni imkanlar yaratdı. Bu hadisənin əhəmiyyəti yalnız hərbi-siyasi nəticələrlə məhdudlaşmır, həm də tarixi yaddaşın və mədəni varisliyin qorunması baxımından qiymətləndirilməlidir.

Çünki doğma torpaqların azad edilməsi həmin ərazilərdə xalqın tarixi mövcudluğunun, mədəni ənənələrinin və kollektiv yaddaşının yenidən canlandırılması üçün zəruri şərait formalaşdırır. Müharibə nəticəsində zərər görmüş yaşayış məntəqələrinin və mədəni obyektlərin bərpası Qubadlının gələcək inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi abidələrin qorunması və bərpası ilk növbədə elmi araşdırmalara, dəqiq sənədləşdirməyə və peşəkar mühafizə prinsiplərinə əsaslanmalıdır.

Bu yanaşma mədəni irsin yalnız zahiri görünüşünün yenilənməsini deyil, onun tarixi autentikliyinin qorunmasını da təmin edə bilər. Eyni zamanda, bölgənin tarixi-mədəni irsinin inventarlaşdırılması gələcək tədqiqatlar və mühafizə tədbirləri üçün etibarlı məlumat bazası yaradar. Qubadlının mədəni sərvətlərinə münasibətdə sistemli dövlət siyasətinin həyata keçirilməsi Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması ilə birbaşa əlaqəlidir. Belə siyasət tarixi faktların gələcək nəsillərə ötürülməsinə və mədəni irsin ictimai şüurda layiqli yer tutmasına xidmət edir.

Milli kimliyin qorunması yalnız tarixi abidələrin mövcudluğu ilə deyil, həmin irsi yaşadan insanların öz doğma yurdları ilə mənəvi əlaqələrinin davam etdirilməsi ilə də bağlıdır. Qubadlıya qayıdış prosesi bu baxımdan sosial və mədəni həyatın yenidən qurulması üçün mühüm imkan yaradır. Məktəblərdə yerli tarixin öyrədilməsi, mədəni tədbirlərin təşkili və ənənələrin yaşadılması gənc nəslin öz kökləri ilə əlaqəsini gücləndirə bilər. Yerli folklorun, musiqinin, xalq yaradıcılığının və məişət ənənələrinin sənədləşdirilməsi mədəni yaddaşın qorunmasına töhfə verər. Bu təşəbbüslərin uğuru dövlət qurumları, təhsil müəssisələri, mədəniyyət təşkilatları və yerli icmalar arasında əməkdaşlığın səviyyəsindən asılıdır. Beləliklə, milli kimlik tarixi keçmişin xatırlanması ilə yanaşı, mədəni dəyərlərin gündəlik həyatda yaşadılması vasitəsilə də möhkəmlənir.

Mədəni irsin bərpası Qubadlının iqtisadi və sosial inkişafı üçün də əlavə imkanlar yarada bilər. Tarixi məkanların mühafizəsi və uyğun turizm marşrutlarının hazırlanması bölgənin mədəni turizm potensialının gələcəkdə reallaşdırılmasına şərait yarada bilər. Bununla belə, turizm fəaliyyətinin təşkili mədəni obyektlərin qorunması və ekoloji tarazlığın saxlanılması prinsiplərinə uyğun aparılmalıdır.

Yerli sənətkarlığın, ənənəvi məhsulların və mədəni tədbirlərin təşviqi əhalinin məşğulluğuna və kiçik sahibkarlığın inkişafına müsbət təsir göstərə bilər. Qubadlının mədəni irsinin qorunması və müharibədən sonrakı bərpası Azərbaycanın milli maraqları ilə uzlaşan uzunmüddətli strateji vəzifədir. Bu vəzifənin yerinə yetirilməsi tarixi abidələrin mühafizəsini, elmi tədqiqatların genişləndirilməsini, mədəni ənənələrin yaşadılmasını və əhalinin doğma torpaqlarla əlaqələrinin möhkəmləndirilməsini əhatə etməlidir.

Qubadlının keçmişinə hörmətlə yanaşmaq, eyni zamanda onun gələcəyini müasir inkişaf prinsipləri əsasında qurmaq dövlətin mədəni siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi çıxış edə bilər. Rayonun mədəni irsinin qorunması gələcək nəsillərin tarixi yaddaşının formalaşmasına və milli özünüdərkin güclənməsinə mühüm töhfə verəcəkdir. Bu səbəbdən Qubadlının bərpası yalnız dağıdılmış məkanların yenidən qurulması deyil, həm də tarixi davamlılığın, milli mənsubiyyətin və mədəni varisliyin gələcəyə daşınması prosesidir.

Ramel Bəşirov
Neftçala rayonu